طراحی، پیاده­ سازی، و ارزیابی الگوی هستی ­شناختی تخصصی حوزه نقاشی برپایه الگوی مرجع مفهومی سیداک (CIDOC-CRM)

طراحی، پیاده­ سازی، و ارزیابی الگوی هستی ­شناختی تخصصی حوزه نقاشی برپایه الگوی مرجع مفهومی سیداک (CIDOC-CRM)

 

استاد راهنما: دکتر رحمت الله فتاحی

استاد مشاور: دکتر شعله ارسطوپور

دانشجو: ملیحه درخوش

دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی، گروه علم اطلاعات و دانش­ شناسی (رساله برای دریافت مدرک دکترا)

چکیده

زمینه و هدف: هستی شناسی‌ها از ابزارهای مهم در سازماندهی دانش هستند که طراحی و پیاده سازی آنها به سازماندهی بهتر دانش در حوزه تخصصی موضوعی می انجامد. هدف پژوهش حاضر، طراحی، پیاده­سازی و ارزیابی الگوی هستی­شناختی حوزه نقاشی بر پایه الگوی مرجع مفهومی سیداک است.

روش شناسی: عناصر داده­ای حوزه نقاشی با روش تحلیل محتوا و از سه منبع کاربرگه موزه ملی ملک، فراداده موزه­های متروپولیتن و بریتانیا و عناصر طرح­های فراداده­ای هسته وی.آر.ای. و اسکیما شناسایی و با یکدیگر انطباق داده شدند. سپس 25 عنصر داده­ای شناسایی شده با رده­ها و ویژگی­های الگوی سیداک انطباق داده شد و برای توصیف هر یک از عناصر داده­ای حوزه نقاشی، شرحی شامل رده­ها و ویژگی­های مرتبط با آن تدوین شد. برای توصیف  برخی از عناصر داده­ای در این حوزه،  نیاز بود تا الگوی سیداک گسترش داده شود. گسترش­های ایجاد شده، بر اساس ساختار الگوی سیداک و مرتبط با عناصر داده­ای حوزه نقاشی بود. در این راستا، یک الگوی هستی شناسی برای آثار نقاشی طراحی شد که شامل گسترش به دست آمده بر الگوی سیداک نیز بود. این الگو در نرم افزار ققنوس پیاده­سازی شد. برای درج مقادیر عناصر داده­ای از داده‌های مربوط به 117 اثر نقاشی موجود در موزه ملی ملک به عنوان جامعه پژوهش استفاده شد. سپس الگوی هستی شناسی طراحی شده که در پایگاهی با نام آثار نقاشی موزه ملی ملک در نرم افزار ققنوس (شرکت نوسا) پیاده سازی شده بود به دو روش ارزیابی شد. ابتدا با استفاده از ابزار اوپس! ارزیابی ساختاری و سپس با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته­ با 10 متخصص نقاشی، ارزیابی محتوایی انجام شد. برای انتخاب مصاحبه شوندگان از روش گلوله برفی تا مرحله اشباع استفاده، و پاسخ‌های مصاحبه شوندگان در دو مرحله کدگذاری باز و گزینشی در نرم افزار مکس کیو دی.ای تحلیل شد.

نتیجه گیری:  برپایه یافته های حاصل از پیاده سازی الگوی هستی شناسی در نرم افزار ققنوس و با استفاده از انطباق عناصر داده ای حوزه نقاشی با رده‌ها و ویژگی‌های الگوی سیداک،‌ این الگو به لحاظ ساختاری و محتوایی مورد تائید قرار گرفت. همچنین، 9 رده و 12 ویژگی گسترشی مرتبط با حوزه نقاشی شناسایی شد. همچنین، ایجاد شد.

کلیدواژه: آثار نقاشی، هستی شناسی، الگوی مرجع مفهومی سیداک، هسته وی.آر.ای.، اسکیما، ارزیابی، نرم افزار ققنوس، موزه ملی ملک، موزه بریتانیا، موزه متروپولیتن.

CIDOC-CRM based ontological model for painting: design, implementation, and evaluation

Supervisor:Dr. Rahmatollah Fattahi, Ph.D. (fattahirahmat@gmail.com)

Advisors: Dr. Sholeh Arastoopoor, Ph.D. (arastoopoor@um.ac.ir)

By: Maliheh Dorkhosh (m.dorkhosh@gmail.com)

Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Education and Psychology, Department of Knowledge and Information Science (Dissertation for the degree of Philosophy Doctor (PhD))

Abstract

 Aim: Ontologies are important tools for knowledge organization. Design and implementation of ontologies in every subject domain facilitates organization of knowledge in the domain. The aim of this research is to design, implement and evaluate an ontological model for paintings based on CIDOC-CRM.

Methodology: Data elements for painting domain was identified by content analysis. It was applied to three sources including, Malek National Museum, metadata of the Metropolitan and the British museums, and elements of VRA core and Schema.org schemas. Then 25 identified data elements were mapped with the classes and the attributes of the CIDOC-CRM. For description of each data element, statements that include related classes and attributes were developed. To describe some of the data elements of the domain, it was necessary to extend the CIDOC-CRM. These extensions were based on the structure of CIDOC-CRM and related to the data elements of the painting domain. The ontology designed, was implemented in Qoqnus software. The data of 117 paintings held at Malek National Museum were used to insert the values of data elements. Then the model implemented in Oops! tool was structurally evaluated. Content evaluation of the designed ontology was carried out using a semi-structured interview with 10 painting experts. The snowball method to the point of saturation was used for choosing interviewees. Using MaxQDA software the views of interviewees were coded and analyzed.

Conclusion: The ontology of painting, created by mapping data elements of painting domain to the classes and attributes of the CIDOC-CR along with 9 classes and 12 attributes capable of extension was designed and implemented in the Qoqnus software. A database named “Painting of Malek National Museum” was created in the same software. The ontology received validation structure and content by experts.

Keywords: Ontology, the Painting, CIDOC-CRM, evaluation, Qoqnus software, Malek national Museum, British Museum, Metropolitan Museum, VRA core, Schema.org.